ANADOLUNUN KÜLTÜR MİRASI YAĞCIBEDİR HALISI BELGESEL ÇEKİMLERİ


Sındırgılı Köylü kızları

2015 yılında çektiğim, seçip, işleyip, paylaşmaya ancak vakit bulabildiğim bu çok değerli kültürün -gerektiğinde- yeni nesillere aktarılabilmesi için videoya alınması ve  fotoğraflanması işi Balıkesir’in Sındırgı İlçesinin çok değerli belediye başkanı Sn. Ekrem yavaş tarafından Bana ve videographer Ayaz Bilgiç’e verilmişti.  Kısmet bu güneymiş.

Bu paylaşımda genel bir giriş yazısı yazdıktan sonra pek yazı olmayacak o yüzden fotohikayenin sürükleyiciliğini sağlamak adına aşağıdaki küçük yazıyı okumanızı ve genel olarak yağcıbedir halıları hakkında bir bilginiz olmasını tavsiye ederim.

Yağcıbedir halıları Sındırgı yöresine ait bir kültür. Sonradan Balkanlardan göç etmek zorunda kalan Pomaklar da bu bölgede yaşamaya başlayınca halının sırlarını ve kültürünü öğrenmişler.

Sır diyorum çünkü günümüzde dahi hala kökboyalarından elde edilen Yağcıbedir halısının kendine has renklerinin formülleri sadece yörenin kadınlarında saklıdır. Demem o ki halıyı üretme işinin yazılımı kadınlarda ağır işçiliği erkeklerde 🙂 zaten fotoğraf serisinin ilerleyen bölümlerinde bu meşakkatli işi detaylarıyla göreceksiniz.

Formülleri sadece kadınların bilmesi dönemin şartları göz önüne alındığında bir çeşit sigorta gibi düşünülebilir. Bölgenin geçim kaynağı olan halı işi kadınlar olmadan yürümeyecek bir düzen içinde şekillenmiş. Adamlar formülleri elde edebilmek için ne katakulliler, ne dalavereler çevirmiş de bir türlü meramlarına erememişler. Hatta dedeler erkek torunlarını anannelerine babannelerine ajan olarak yollar ama kadınlar bu zokayı dahi yutmazlarmış.

Yağcıbedir halılarının en önemli özelliği klasik halılardan farklı olarak tamamen ASİMETRİK olmasıdır. halıların normalde 1/4 ü yapılıp yatay bir simetriği alınır sonra da dikey bir simetriği alınır ve halı deseni ortaya çıkar. Ama Yağcıbedir halıları ÖZELDİR. Herbiri eşsizdir. Halıyı boyuna kabaca 3 parça olarak düşünürsek asıl ana motif tam 3. parçanın başlangıcında olacak şekilde yerleştirilir. bu bakımdan aynı seccadelere benzer. seccade mantığında düşünülebilir.

Diğer bir özelliği ise renkler. Halıda çok renk olmaz. Genelde lacivert  ağırlıklıdır. kökboyalardan elde edilen kırmızı, beyaz ,yeşil ve kahverengi renkler kullanılır.

ilginç bir bilgi de gelinlik çağındaki kızlardan biri eğer gönlünü birine kaptırır, evlenmek isterse bunu babaya doğrudan söyleyemezmiş. Yaptığı beyaz ağırlıklı bir halıda beyaz alanın ortasında “yanlışlıkla” lacivert, kırmızı (alakasız bir renk) bir ilmek kondururmuş. Bunu gören baba da kızının artık evlenmek istediğini anlarmış.  bu hatalı beyaz halı da kızın çeğizlik halılarının bulunduğu sandığın en üstüne konurmuş.

Nasıl değişik yaa… ilk duyduğumda mitolojik hikayeler gibi gelmişti…. 🙂

Bu bilgileri ve çok daha fazlasını Sındırgı Belediye Başkanı Sn. Ekrem Yavaş Bey kendine has ve akıcı üslubuyla keyifle bizlere anlatmıştı. yolunuz bir gün Sındırgı’ya düşerse Ekrem Bey ile mutlaka tanışmanızı tavsiye ederim.

Şimdilik aklıma gelenler bukadar aralarda aklıma gelen olursa yazmaya devam edeceğim.

Çekimler için gittiğimiz Pomak Köylerinden biri.

Yeni bir halı yapılmaya başlanıyor.

Teyze ölçü alıyor.

İlginç bir teknik.

Eski halıya göre ölçüler doğrulanıyor.

Ekip çalışması başladı.

Bol Bol ip!

Halınının ilmeklerini bu kazığa dolanacak iplikler oluşturacak.

Usta detayları inceliyor.

Dönüşü olmayan yola giriliyor.

Bir kazıkta bir teyze, diğer kazıkta diğer teyze…

Tek başına yapılacak iş değil gerçekten tam anlamıyla bir ekip işi… kadınlar ilmekleri tek tek tur atarak yapıyor.

Sayı!

Teyzeler baba baya yürüyor ve yorulunca oyuna yedek oyıuncu giriyor. 🙂

bunların hepsi sayılı… bedava iş yok… 🙂

Bir sayı daha…

ve bitti..

Usta yine sahneye çıkıyor ve Levelin geçilip geçilmediğini kontrol ediyor. herşey yolundaysa bir sonraki levele geçeceğiz. 🙂

evet! geçmişiz. şimdi ipleri sakinleştiriyorlar.

 

 

Şimdi kazıklar çakılıp iplikler gerdirilecek.

 

Şidi bu boruya bu ipler güzelce geçecek. güzelcene gerdilecek.

acayip şeyler olacak birazdan… 🙂

 

Borudaki boşluğa yerleştir!

Uzmanlık gerektiren bir iş. (Ufff kenardan Boom çıkmış)

Tekrar bir karışıklık kontrolu…

Deneysel gerdirme…
Eskiden bu işi öküzler ve katırlarla yaparlarmış…

gerdirilirken kopan ipliklerden bir doku…

Moral bozmuyoruz. devam ediyoruz.

İpler hat hat ayrılıyor.

ayrılmaya ve sayılmaya devam…

Külüstürün tampon kopmasa iyi…

ince işçilik var…

iyice gerdir!

gerdirme işi bitti. itinayla saralım…

SAR SAR SAR!

Bu arkadaşı içeri odaya alalım… daha çok işimiz var!

Super…

uzun hikaye başladı…

yerleştir.

İŞİMİZ BAŞLADI…

Koyun bu halı işinin ham maddesi… 🙂

Tatlılar koyun koyun duruyolar…

Yağcıbedir halısı yapacak kızlar iplerinin yaplılacağı yünleri hangi hayvandan elde edeceklerini kendileri seçer… bunun için kızların babaları bu ritüeli gerçekleştirmek için kızlarını yaylaktaki koyunları görmeye getiriyor.

kızlar sürüyü izliyor.

yünü güzel görünen koyunlar seçilir ve yünleri kırkılır.

kalite kontrolden sonra kırkma işine girişilir.

KIRK KIRK KIRK

Kızlar yünlerini getirdikleri çuvallarına doldururlar…

Kızlar mutlu! 🙂

Geldikleri motora bindikleri gibi heyecanla yünlerini yıkamaya gidecekler…

yağcıbedir halısının serüveni daha çooook uzun… Akşam olmadan bu yünleri yıkamak lazım…

Köyün dışındaki derede yünler güzelce yıkanacak…

 

BAM BAM BAM

iyi yıkayalım ki halımız temiz olsun 🙂

Kuruyan yünler bu otantik aletle tiftikleniyor.

yünden iplik elde etmenin bir yolu bu küçük otantik alettir. Yağcıbedir halısının iplikleri elle yapılan organik iplerdir.

Yada bu çıkrıkla iplik yapılıyor.

Bu yün eğirme çıkrığını kullanmak baya bir uzmanlık isitiyor. zira ayarını kaçırdığınızda ya çok ince ya da yer yer kalın iplikler oluşabiliyor.

Şuraya bu sekanstan 2 güzel fotorğaf göstereyim.. 🙂

bu da ikincisi olsun…

bu güzel manzarada temiz havada çalışmıycan da ne yapacan?

yapılan ipliklerin kullanılabilir olması için güzelce elden geçmesi gerekiyor.

İplikleri boyamak için gereken renkler kök boyalardan elde ediliyor.
işte o köklerden ikisi…

yüzyılların deneyimi ve pigmentler…

Kırımızı rengi veren kök boya maddesinin ta kendisi 🙂

Herşey kök Boya için…

Herşey kök Boya için…

Kavak dalları kökboyanın çimentosu gibi…

Büyücü kazanı tipindeki kazan fokurdamaya başlıyor.

ortam acayip otantik

kök boyamız da sahneye çıkıyor… ipe kırmızı rengini veren madde… 🙂

kıps….

RENK!

İpler gelsin…

Rengler çıktı…

buharlar çıksın…

Buhar buhar….

lacivert renk de hazır…

Gergi

Oturalım… başlayalım…

sesi duymanızı isterdim…

birkaç sıra gidildikten sonra  kesilliyor…

ters ışık.

alet edevat.

Artık halının sonunu getiriyorlar.

bu tekrar eden enine ip geçirmeler fotorğafta gorulen püskülden önceki sert kilim dokusunu ortaya çıkarıyor.

sonradan bu püsküller değişik şekillerde tasarlanabiliyor.

Bir halı daha bitti artık ister satılacak ister çeğize konulacak..

Tırmık gibi birşeyle halının tozu alınıyor.

Sındırgı’nın, halı pazarının yolunu tuttu amcam…

Organik pazar…
halı da organik mantar da organik…

işte Türkiye’nin tek halı pazarı, Sındırgı’da

müşteriler geldi…

 

Sındırgı ilçesi Belediye Başkanı Sn. Ekrem Yavaş bey bize Yağcıbedir halılarıyla alakalı detaylı bilgiler verdi.

 


her motifin desenin bir adı var aslında ama şimdi hatırımda yok…

 

 

 

 

 

 

 

 

Yorumlar

yorumlar